Het beeld van jongeren en AI is dubbel, en vaak veel te plat. Aan de ene kant zien we jongeren die dagelijks bewegen in een digitale wereld van AI-tools, gegenereerde beelden, avatars, algoritmes en online relaties. Dat biedt kansen, maar brengt ook risico’s mee: van gemakzuchtig schoolwerk tot deepfakes, afhankelijkheid en online manipulatie. Aan de andere kant zien professionals jongeren voor wie digitale toegang überhaupt al ingewikkeld is: geen stabiel mailadres, geen overzicht over berichten, moeite met formulieren, portals, afspraken en online dienstverlening.
Beide werelden raken direct aan jeugdwerkloosheid. Wie digitaal vaardig én goed begeleid is, kan AI gebruiken om vacatures te begrijpen, beroepen te verkennen, sectoren te vergelijken, vaardigheden te spiegelen aan wat werkgevers vragen en sollicitaties voor te bereiden. Wie al moeite heeft met digitale basisnavigatie, loopt het risico dat de arbeidsmarkt nog minder toegankelijk wordt.
Juist daarom is de vraag niet óf jongeren AI gebruiken. De vraag is welke jongeren AI kunnen inzetten om hun positie op de arbeidsmarkt te versterken, en welke jongeren door verdere digitalisering juist verdwalen.
De OECD geeft aan dat in 2025 meer dan een derde van de mensen in OECD-landen generatieve AI gebruikte, maar ook dat het gebruik ongelijk verdeeld blijft tussen groepen. Dat sluit aan bij wat SCP en STT breder laten zien: digitale technologie vergroot niet automatisch kansen, maar kan bestaande sociale en economische ongelijkheid versterken. Mensen met meer opleiding, inkomen, netwerk en hulpbronnen profiteren doorgaans meer van digitale mogelijkheden dan mensen met minder hulpbronnen.
Voor jeugdwerkloosheid is dat een belangrijke constatering. Jongeren met steun thuis, sterke taalvaardigheid, een netwerk en goede begeleiding kunnen AI gebruiken als versneller. Jongeren zonder dat vangnet lopen het risico AI vooral oppervlakkig, risicovol, reactief of helemaal niet strategisch te gebruiken. Niet omdat ze “niet digitaal genoeg” zijn, maar omdat strategisch gebruik van AI meer vraagt dan een account en een prompt. Het vraagt taal, reflectie, arbeidsmarktkennis en iemand die helpt om informatie om te zetten in richting.
Daarom hoort AI geen los ICT-thema te zijn, en ook niet de zoveelste cursus die we over jongeren uitstorten omdat ergens een beleidsagenda een vinkje nodig had. AI moet onderdeel worden van goede loopbaanbegeleiding, arbeidsmarktoriëntatie en het gesprek tussen jongere, professional en werkgever.
Niet als vervanging van menselijk contact, maar als versterking ervan. Jongeren hebben meestal geen behoefte aan nóg meer losse informatie. Ze hebben behoefte aan betere navigatie.
Als we dat goed organiseren, kan AI jongeren helpen hun blik te verbreden, kansen realistischer in te schatten en gerichter stappen te zetten richting werk. Als we dat niet doen, automatiseren we vooral bestaande ongelijkheid. En noemen we het, heel modern, innovatie.
#jeugdwerkloosheid #arbeidsmarkt #AI #jongeren #kansengelijkheid #onderwijs #sociaalDomein #loopbaanontwikkeling